ارتباط خوشنویسی، نقاشیخط و هنرهای تجسمی

////ارتباط خوشنویسی، نقاشیخط و هنرهای تجسمی

ارتباط خوشنویسی، نقاشیخط و هنرهای تجسمی

در بین هنرهای اسلامی ، خوشنویسی تنها هنری است که تاریخچه ان به روشنی مشخص است. خوش نویسی همواره مورد احترام بوده و مصور ساختن کتاب های دست نویس از علایق بسیاری از هنرمندان به شمار می رفته و همیشه از حمایت ویژه ای برخوردار بوده است.
ورود دیگر هنرهای تجسمی تذهیب تشعیر نقاشی و گرافیک و نقاشیخط به عرصه ی خطاطی و خوشنویسی همراه با تحول و دگرگونی بوده است. در ارتباط خوشنویسی، نقاشیخط و هنرهای تجسمی میتوان به راحتی از ورای رنگ ها و نقش ها به ماهیت اندیشه ی پدید آورندگانش نقب زد. دوره ای که ما در ان زندگی می کنیم دائما” در حال تغییر است و این تغییر دیدگاهها و اندیشه های خاص خود را همراه دارد. در بسیاری از موارد به ویژه در هنر رویکرد سنتی ما به مسئله پاسخ نمی دهد. امروز اگر در هنر خوشنویسی ، تذهیب ، نقاشیخط ، و گرافیک به کار می رود نه به دلیل نقش آن هنر (خوشنویسی) و یا نادیده گرفتن هنر خوش نویسی، بلکه به دلیل ارتباط بیشتر و بهتر با مخاطب امروزی است.

تابلو خط شکسته نستعلیق مذهب

تابلو خط شکسته نستعلیق مذهب

مثلا به حجم درآوردن خطوط دخالت نگاه زیبایی شناسی زمان به کالبد خط است. به کارگیری هریک از انواع هنرهای تجسمی همراه با خوشنویسی ، لذت بصری ما را بالا خواهد برد. این عناصر تزیینی دارای حرکات هندسی به خوش نویسی بعد می دهند. برای پی بردن به مسئله ارتباط خوشنویسی و خط و مثلا” گرافیک مثال ساده ای میتوان زد. برای نوشتن عنوان کتاب و موضوع روی جلد خوشنویسی یا طراح حروف نمی تواند بدون در نظر گرفتن آثار گرافیکی رنگ و خطوط هندسی عنوان را خوشنویسی کند. بنابراین حضور این هنرها در کنار یکدیگر قطعا” نفی دیگری نیست.

ارتباط خوشنویسی، نقاشیخط و هنرهای تجسمی : با توجه به سرعت تحول جهان در تمام زمینه ها و به ویژه هنر و تغییر دید و بینش مردم  و به نوعی عوض شدنسلایق آنان که بر نگاه زیبایی شناسانه شان نیز تاثیر دارد، دنیای خوش نویسی هم بی نصیب نمانده است. نگاه امروز ما به خوشنویسی نسبت به گذشتههمراه با رنگ است و نقاشی خط گونه شده. با دیدن خط خوشی روی تکه ای کاغذ و یا تابلویی خوشنویسی شده ترجیح داده می شود که با رنگ یا خطوطی دیگر و یا طرحی همراه باشد، زمینه ها ، کناره ها، بالای صفحه ، مرکب رنگی … این رنگ ها و خطوط همان تذهییب، تشعیر ، نقاشی و گرافیک اند، یاران خط.

تذهیب : یکی از اشکال هنری که در تزیین و زیبایی خط نقش بسزایی دارد تذهیب است. تذهیب از واژه ی ذهب به معنای زر گزفتن و طلاکاری است. تذهیب بنا بر تعبیر اردشیر مجرد تاکستانی در کتاب شیوه تذهیب مجموعه ای از نقش های بدیع و زیباستکه نقاشان و مذهبان برای زیباتر کردن کتاب های علمی فرهنگی و هنری و دیوان اشعار  و قطعه های زیبای خط به کار می برند. بدین ترتیب که کناره ها و اطراف صفحات خط با طرح هایی از شاخه ها و بندهای اسلیمی ، ساقه ها و گل ها و برگ های ختایی آذین می شوند.

پیشینه ی تذهیب در هنر کتاب آرایی ایران به دوره ی ساسانی می رسد. اما پس از تسلط اعراب بر ایران تذهیب در اختیار حکومت های اسلامی و عرب قرار گرفتو نام هنر اسلامی به خود گرفت.

با مطالعه ی قرآن های خطی سده های نخستین هجرت می توان دریافت که کار تزیین قرآن در این سده ها با توجه به انعطاف پذیری خط کوفی چندان نیازمند نیازمند تذهیب بدان معنا که مکمل و یاری رسان باشد احساس نمی شود. اما با رواج خط نسخ در کار کتابت قرآن تحولی تازه و نو در کار تذهیب به وجود می آید. اوایل قرن ششم با رواج خوشنویسی و تذهیب خوش نویسان و تذهیبکاران هرکدام به تنهایی سهم خود را ادا می کنند… اغلب خوشنویسان کتاب قرآن مجید را به گونه ای به اتمام میرساندند که زمینه تذهیب کاملا مهیا و مساعد باشد. در این روند رقابت در امر خوشنویسی و تذهیب پیش می آید و گاه یکی بر دیگری رجحان می یابد. اما هردو در جهت هرچه زیباتر شدن گام بر می دارند و از این زمان به بعد نقوش اسلیمی پیچیده با شاخ و برگ به هنر تذهیب وارد می شود. 

آثار هنری نقاشیخط استاد جلیل رسولی

آثار هنری نقاشیخط استاد جلیل رسولی

در دوران سلجوقیان رقابت چشمگیری میان خوشنویسان ایرانی و تذهیب کاران دیگر ممالک در می گیرد که از آن جمله باید از مکتب بغداد نام برد. پس از حمله ی مغول دچار رکود شد اما در قرن هشتم هم خوشنویسان و هم تذهیب کاران تلاشی نو را آغاز کردند و تبریز پذیرای آنان شد. جنبشی تازه در زمینه ی خوشنویسی و تذهیب در مکتب تبریز آغاز می شود. پس از حمله ی تیمور به ایران تیموریان تحت تاثیر شدید هنراین سرزمین قرار می گیرند و تذهیب و هنر خوشنویسی به اوج ترقی و کمال می رسد و شهر هرات مرکز عمده ای در گردهمایی خوشنویسان و تذهیب کاران می شود. تا آنجا که در اثر تشویق بایسنقر میرزا هرات گوی سبقت را از تبریز می رباید و نگارستان هرات به کوشش بایسنغر میرزا بنا می شود و به روایت تاریخ در زمان سلطنت شاهرخ تیموری که خود از خطاطان به نام بود چهل تن از خطاطان و صد تن از تذهیبکاران در کتابخانه ای که او تاسیس کرد به کار خوشنویسی و تذهیب قران های بسیار پرداختند. در مکتب هرات طرح های هندسی تودر تو با خطوط و شاخه های کوچک نخل و نقاشی انواع گل ها وارد تذهیب می شود.

Image result for ‫تذهیب مکتب هرات‬‎

در عصر صفوی تذهیب کاران با افزودن زمینه ی طلایی و سیاه و آبی به عنوان زمینه ی اصلی رنگ و وارد کردن رنگ زرد و سفید و اضافه کردن بعضی نقوش تغییراتی در تذهیب به وجود آوردند و مکتب اصفهان شکل گرفت.قبلا اشاره شد که هم زمانی دولت عثمانی با صفوی همیشه رقابتی را در عرصه خوش نویسی و تذهیب به وجود می آورد و به همین دلیل دولت عثمانی عده ای را به قسطننطنیه جذب کرد اما تحول خاصی را در آن جا رخ نداد و مکتب اصفهان هم چنان پیشرو بود . در دوره افشاریه به دلیل شرایط حاکم بر اوضاع سیاسی و اجتماعی در نقش ها و طرح های تذهیب هیچ اتفاقی نمی افتد اما در دوره زندیه با توجه به تحول هنر در زمینه های گوناگون به ویژه معماری و کاشی کاری ، تذهیب نیز رنگ و بویی تازه به خود می گیرد و مکتب شیراز به وجود می آید و به تعبیری مکتب گل.در دوره قاجاریه به دلیل نفوذ هنر غربی و رواج نوع تقلید،عصری بی جان در رشد هنرهای ظرفیه به شمار می رود.پس از نهضت مشروطیت به دلیل ورود فرهنگ غربی و انواع هنرها،این هنر و به طور کل هنرهای ظریفه مهجور باقی می ماند و عده ای حتی ان را تلف شدن عمر می شمارند.اما هم آنان که این هنر را بی قدر می شمارند، آثار بازمانده در نگارستان ها و کاخ ها و موزه ها را به چپاولگران و دلالان آثار هنری فروختند.

مکاتب به وجود امده در هر دوره ای خصوصیات خاص خود را دارددر سده چهارم ساده است و در سده های پنجم و ششم منسجم ، و در سده هشتم پرشکوه و نیرومند و در سده های نهم و دهم ظریف و تجملی است.امروزه گرچه طرح های هنر و تهذیب در تکامل خود به کاشی کاری و قالی بافی راه یافته است اما هم چنان تذهیب با خط معنا می یابد.

سفارش تابلو خط و نقاشیخط

سفارش تابلو خط و نقاشیخط

About the Author:

ثبت ديدگاه

error: Content is protected !!