بررسی خطوط تزئینی و تلفیق خط و نقاشی در دوره قاجار – خط گلزار

خط گلزار

بررسی خطوط تزئینی و تلفیق خط و نقاشی در دوره قاجار

 

خط گلزار که در دوره صفوی توسط هنرمندانی چون محمود مذهب ارائه شد در این دوره به اوج خود رسید. همچنین در این دوره می توان به نمونه هایی از آثار محمد کاظم، حسن زرین قلم، ملک محمد قزوینی و اسماعیل جلایر اشاره کرد. که در این میان اسماعیل جلایر را می توان پیشرو نوگرایی در خوشنویسی و نقاشیخط دانست. در برخی آثار جلایر خود را از قید نوشتن متنی که دارای معنی باشد رها کرده است و علیرغم این که عباراتی در متن قابل مشاهده است اما متن اصلی فاقد معنی می باشد و زیبایی در درجه اول و معنی در درجه دوم قرار دارد.

11395 - بررسی خطوط تزئینی و تلفیق خط و نقاشی در دوره قاجار - خط گلزار
خط گلزار

این همان اصلی است که در دوره معاصر هنرمندان در آثار نقاشیخط خود لحاظ می نمایند. در این آثار ادبیات کارکرد خود را از دست داده است. از دیگر ویژگی های آثار جلایر زیر و زبر کردن حروف و کلمات است که در آثار اولیه هنرمندانی چون جلیل رسولی و محمد احصایی و افجه ای تأثیر داشته است. بنابراین سایه پردازی، زیر و زبر کردن حروف و هاشور زنی متن فارغ از معنی میز ریشه در سنت های گذشتگان دارد.

Gulzar calligraphic panel Gulzar script 1 1024x642 - بررسی خطوط تزئینی و تلفیق خط و نقاشی در دوره قاجار - خط گلزار
خط گلزار

دوره معاصر

از اواخر قاجار به تدریج اقلام تفننی خوشنویسی رایج در ایران رنگ می بازد و از حدود ۱۳۲۰ (ه.ش) نسل اول نقاشان نوگرا که اکثرا در اروپا آموزش دیده اند، فعالیت گسترده در حوزه هنر ایران دارند و به نوعی در این بازه تاریخی مکتب های نقاشی مدرن را وارد فرهنگ هنری و تجسمی ایران نمودند. با گذشت زمان و نهایتا در اواخر دهه چهل (ه.ش) که موقعیت انتزاع گران در هنر ایران تثبیت شده بود، هنرمندان جوان در پی ایجاد پیوند میان مبانی تجسمی هنرهای غربی و هنر سنتی ایران از جمله خوشنویسی با تأکید بر خویشاوندی هنر انتزاعی سده بیستم و هنر سنتی و کاربردی ایران، پایه های نقاشی خود را بر روابط صوری خط و نقش استوار کردند.

0006 - بررسی خطوط تزئینی و تلفیق خط و نقاشی در دوره قاجار - خط گلزار
خوشنویسی دوره قاجار

بنابراین از اواخر دهه چهل شاهد ایجاد پیوند میان هنرهای سنتی از جمله خوشنویسی با نقاشی هستیم. در این زمان، فرم هایی چند از هنرهای سنتی ایرانی با پرداختی نو در برخی از آثار نقاشانی چون مسعود عربشاهی، منصور قندریز، ژازه طباطبایی، پرویز تناولی و صادق تبریزی خود را نشان داد. از این پس شماری از نقاشان و مجسمه سازان که بعدا به نام “گروه سقاخانه” نام گرفتند شیوه ای تازه در پیش گرفتند و نقاشی های دوره قاجار، نقوش تزئینی در هنرهای سنتی مذهبی و عامیانه را دستمایه خلق آثارشان کردند».

1408450323857 02 334 - بررسی خطوط تزئینی و تلفیق خط و نقاشی در دوره قاجار - خط گلزار
خوشنویسی دوره قاجار

بدین ترتیب هنر نقاشیخط ایرانی با گذر از پیشینه ی بهره گیری از خط نگاری برای خلق اثری فراتر از خوشنویسی، تحت تأثیر ۴۰ سال تجربه مدرن گرایی در حوزه هنرهای تجسمی ایران و از بطن نقاشی تولد یافت و هنر خط را در حیطه ی امکانات وسیع نقاشی آزمود و خط را جدا از ارزش های تثبیت شده آن احیا نمود. بنابراین چنین به نظر می رسد که تلفیق خط و نقاشی در گذشته های دور ریشه دارد و این هنرها با یکدیگر عجین بوده اند و ترسیم تصاویر با استفاده از خط و خوشنویسی در ایران، سابقه ای دیرینه دارد و آنچه در هنر تلفیقی نقاشی خط و خط نقاشی امروز از جمله، تکرار حروف، تقلیل بار ادبی و حذف آن و تأکید نهایی بر زیبایی حروف و کلمات، تأکید بر بار بصری کلمات، رهایی از قید چارچوب قوانین کلاسیک، در هم تنیدگی، دنباله دار کردن حروف و … ریشه در سنت های گذشته دارد. بدین ترتیب ترکیب موضوع گریز و فرمالیستی نقاشی و خط ایرانی را می توان حاصل پیوند سنت و مدرنیته دانست که هنجارهای موجود در خوشنویسی را دگرگون کرد.

 

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *