بررسی خطوط تزئینی و خط و نقاشی در آثار کاغذی – قسمت دوم

////بررسی خطوط تزئینی و خط و نقاشی در آثار کاغذی – قسمت دوم

بررسی خطوط تزئینی و خط و نقاشی در آثار کاغذی – قسمت دوم

بررسی خطوط تزئینی و خط و نقاشی در آثار کاغذی قرن پنج تا ابتدای قرن نهم (ه.ق)

تا قبل از این دوره حروف به صورت تزئینات ساده برگ دار (مورق) و گل دار (مزهر) توسعه داشتند که با خط اصلی تداخلی ایجاد نمی کردند. اما از اوایل قرن پنجم (ه.ق) حروف کوفی خود به عنوان عنصر تزئینی مورد استفاده قرار گرفت که این مسأله به ابداع اشکال تزئینی حروف منجر گشت. علاوه بر این، انتهای آزاد بعضی از حروف، که در ابتدا به صورت صاف رها می شدند در طول قرن پنجم الحاقات تزئینی را به دست آوردند از جمله می توان به پدیدار شدن عناصر هندسی جدیدی در فرم اشکال به صورت در هم بافته شده (مشبک)، گره زده (معقد) و در هم پیچیده (معشق) در دنباله برخی حروف اشاره نمود.

آثار کاغذی قرون اولیه

آثار کاغذی قرون اولیه

در ادامه این حرکت خط کوفی تا حد زیادی کارکرد اولیه اش را به عنوان بیان مفاهیم زبان و ادبیات از دست داد و بیشتر جنبه تزئینی پیدا کرد و در آن چنان به تناسبات و خلاقیت های بصری پرداخته شد که متن در میان انبوه نقش مایه ها، اهمیتی ثانوی یافت و به سختی قرائت شد. همچنین در این زمان خوشنویسان شرقی، تصاویر هنرمندانه ای از موجودات زنده که برخاسته از اوراد زاهدانه و عبارات مقدس بود را به صورت کبوتران تصویر شده با بسم الله، لک لک، خروس، قو، شیر، گل، چراغ ها و وردهایی که به صورت دایره نوشته می شد، می آفریدند. در این نمونه ها می توان دنباله دار کردن حروف و در هم تنیدگی آن ها را مشاهده نمود که اکنون در نقاشیخط و خط نقاشی مورد استفاده قرار می گیرد.

آثار کاغذی قرون اولیه

آثار کاغذی قرون اولیه

بررسی خطوط تزئینی و خط و نقاشی در آثار کاغذی قرن نهم و دهم (ه.ق)

در ادامه بررسی تجربه های تلفیق خوشنویسی و نقاشی به قرآنی در دوره تیموری اشاره می کنیم که هم اکنون در بخش خطی کتابخانه مجلس شورای اسلامی به شماره ۱۲۲۳۷ نگهداری می شود. این قرآن به خط ریحان نگاشته شده و در آن می توان تجربه هایی از تزئین خط به وسیله رنگ و طلا را که نشانه ی علاقه خوشنویسان و نقاشان به استفاده توأمان این دو قالب هنری است را مشاهده کرد.

آثار کاغذی قرون اولیه

آثار کاغذی قرون اولیه

بنابراین در این زمان خط توسط نقاشی تزئین می شد طوری که خط و نقاشی در یک اثر از هم قابل تفکیک بودند. اما در قرن دهم هجری شاهد آثار جدی تری در زمینه خط و نقاشی هستیم. در این دوره قطعات خطوط تزئینی به طور کامل مستقل و جدا از متن کتاب و در قالب یک اثر عرضه می شود. که از جمله آن ها می توان به اثری از محمود مذهب اشاره نمود که از دو جمله تشکیل شده و حروف در آن، به گونه ای در هم گره خورده و برهم سوار شده اند که در نگاه اول قابل تفکیک نیستند. فضای داخلی این جملات با گل های ختایی آذین شده که خط گلزار نامیده می شود و در دوره قاجار به اوج خود می رسد.

چنین به نظر می رسد که اصول و شیوه های نقاشیخط امروز از جمله، حروف امتداد یافته در هم تنیده و شیوه های نوین در ترکیب بندی حروف که در آثار نقاشیخط و خط نقاشی مورد استفاده قرار می گیرد از این میراث وام دارد.

 

About the Author:

ثبت ديدگاه