بررسی خطوط تزئینی و خط و نقاشی در آثار کاغذی – قسمت اول

////بررسی خطوط تزئینی و خط و نقاشی در آثار کاغذی – قسمت اول

بررسی خطوط تزئینی و خط و نقاشی در آثار کاغذی – قسمت اول

خطوط تزئینی و خط و نقاشی در آثار کاغذی

اگرچه نقاشیخط و خط نقاشی هنری معاصر است و با ورود گرایش های نوین هنری شکل گرفت، اما ردپای آن در شکل های دیگر به روزگار دورتری برمی گردد. در گذر زمان آثاری با خط ساخته شده که در نمونه های آن عبارات به شکل حیوان، پرنده، گیاهان، شمایل انسانی و … به کار رفته است، که به تدریج تزئینات دیگر و گاه رنگ در آن استفاده شده است و همچنین رواج سیاه مشق ها در دوره قاجار و نیز ظهور افرادی چون اسماعیل جلایر که نوآوری هایی در خوشنویسی داشته اند. از مواردی است که می توان به آن اشاره داشت؛ که به صورت مختصر، از قرون اولیه اسلام تا پیدایش نقاشیخط به آن پرداخته می شود.

اسماعبل جلایر

بررسی خطوط تزئینی و خط و نقاشی در آثار کاغذی قرون اولیه اسلام

در قرون اولیه اسلام خط های گوناگون کوفی علاوه بر آن که برای نگاشتن قرآن به کار می رفت برای نوشتن کتیبه ها و سرلوح های تزئینی به کار می رفت. خط کوفی گاهی با طلا تحریر می شد و به صورت کاملا تزئینی با اسلیمی و ختایی آرایش می شد. می توان گفت خوشنویسان از همان دوره های آغازین کتابت برای استفاده از خط شرط مطلقی قائل نمی شدند و مقید به این نبودند که خط تنها باید با مرکب مشکی نوشته شود.

برای زیباتر شدن متن قرآن خطوط کوفی با طلا تزئین می شد تا وجوه روحانی قرآن را بیشتر روشن کند و خواننده ارتباط بهتری با متن پیدا کند. این استفاده از رنگ به کاربرد شنگرف، لاجورد و فیروزه ای منجر شد و باعث آسمانی تر شدن قرآن شد.

خط کوفی

خط کوفی

بررسی خطوط تزئینی و خط و نقاشی در آثار کاغذی قرون سوم و چهارم (ه.ق)

مسأله مهم و قابل ذکر این که تا اوایل قرن سوم/نهم میلادی، قرآن های کوفی تذهیب کمی داشتند. اما زمانی که تمایل بیشتری به تذهیب قرآن پیدا شد شیوه های تزئینی متنوعی ابداع گردید که بسیاری از آن ها اصول و قواعد خاصی را به کار گرفتند. مشخص ترین این قواعد تذهیب عناوین نام سوره ها، تقسیمات، آیات، شماره آیات، نشان ها و علائم جزءها و علامت گذاری بود. این نوع تزئینات که ابتدا در سرتاسر سرزمین های اسلامی به کار می رفت در قلمرو غربی اسلام با تغییر و تحول کمی تقریبا تا پایان قرن دهم/شانزدهم میلادی به کار گرفته شد، اما در قلمرو شرقی اسلام، در کنار سیر و تطور خطوط و پدید آمدن خطوط متفاوت در قرون میانه هجری از بدنه اصلی این خطوط شیوه های تزئینی ابداع شد که در کنار کتابت اصلی کتب از آن برای تزئین و کتاب آرایی استفاده می شد. از جمله این خطوط می توان به خطی در قالب شکل و شمایل انسان ها و جانوران، خط آیینه ای، خط ناخنی، زلف عروس، خط طاووسی، خط شعله ای، خط هلالی اشاره نمود.

ادامه دارد…

 

About the Author:

ثبت ديدگاه