خط و خوشنویسی و پیدایش آن – کالیگرافی ۲

خط و خوشنویسی و پیدایش آن – کالیگرافی ۲

آشنایی با خط و خوشنویسی و پیدایش آن

از نظر آلبرتین گاور :« واژه انگلیسی (کالیگرافی) در معنی “خوشنویسی“، از دو واژه یونانی (گرافین) نوشتن و (کالوس) زیبا مشق شده است؛ اما نوشتن زیبا و تکامل سبک های متمایز از یکدیگر را نمی توان فی نفسه، خوشنویسی دانست. برای آفرینش یا به عبارت بهتر، تحقق خوشنویسی واقعی، ترکیب و آمیزش چندین عامل لازم است؛ درک جامعه از نوشتار، اهمیت متن، قوانین صریح و اغلب بر مبنای ریاضیات، در ارتباط با خطوط و صفحه نوشتار، مهارت و درک خط، ماده نوشتاری و ابزار نوشتن، تماما عاملی به شمار می روند که در این امر موثرترند».

خط کوفی

خط کوفی

اما از نظر نگارنده خوشنویسی امری فراتر از نوعی مهارت ساده است و لازمه آن داشتن نوعی فردیت و مهارت است که در چارچوب دستورالعمل های کاملا مشخص، تجلی می یابد. بنابراین « خوشنویسی تا حد زیادی بیان نوعی هماهنگی است، بدان گونه که برای تمدنی خاص قابل درک است. خوشنویسی با خط، ابزار، متن و میراث فرهنگی اش هماهنگ است و باید اذعان داشت که گونه حقیقی آن تنها در سه تمدن شکوفا گشته است؛ اعراب و تمدن هایی که خط عربی را بکار می برند، چینی ها و آنان که خط چینی را مورد استفاده قرار می دهند؛ تمدن غرب بر پایه الفبای لاتین، قوانین رومی و کلیسای مسیحی».

سیاه مشق

سیاه مشق

که در تکامل و زیبایی خوشنویسی عربی اسلام و کتاب آسمانی نقش داشته اند. خط عربی در آغاز ظهور اسلام به صورت ابتدایی و فاقد ظرافت بود و به هنگام روی کار آمدن خلفای عباسی در بغداد جایگاه خود را در تمدن اسلام به دست آورد که علت آن را می توان ماهیت مقدس قرآن کریم دانست. بنابراین خط کوفی اصلاح شد. در اسلام خوشنویسی حامل شان و روحانیتی است که از تعالی درون سرچشمه می گیرد که ناشی از کمال خداوند است.

خط ثلث

خط ثلث

بنابراین خوشنویسی در معنی هنر زیبا نوشتن برای مسلمانان عملی با فضیلت محسوب می شده است و این ارزش صرفا به دلیل ایجاد فرم های زیبا برای حروف و کلمات نیست، بلکه از این جهت که سعی دارد ارتباط معنایی بین فرم و متن و  ذهنیت هنرمند به وجود بیاورد دارای ارزش است، و اصولا انگیزه اصلی پیدایش آن هم در پی ظهور متن، نه به عنوان نوشته حامل پیام، بلکه متن واجد ارزش های فراجهانی است؛ به همین دلیل شاید نتوان هر نوشته به ظاهر زیبا را خوشنویسی به معنای خاص کلمه دانست. با توجه به ظهور خوشنویسی و تکامل آن در فرهنگ هایی که صاحب متونی با ارزش فراجهانی هستند، باید عامل اصلی پیدایش خوشنویسی را تلاش در جهت ایجاد رابطه ظاهر (نوشته متن) و باطن (معنی) آن دانست.

خط کوفی

خط کوفی

این هنر متعالی براساس قواعد از پیش تعیین شده مکتبی و در مقام مهارت خطاط با شیوه های شخصی به جامعه معرفی می شود و مهم ترین پیام آن زیبانویسی حرف، کلمه، جمله، سطر و صفحه ی کتابت است و پیام خاص آن ادای وظیفه مکتبی و سپس متنی است که نوشته می شود. در نتیجه می توان گفت: خوشنویسی زیبا نگاری خط (علایم قراردادی) براساس قواعد و اصول است و تا حد زیادی بیان نوعی هماهنگی است که برای تمدنی خاص قابل درک است و با خط، ابزار، متن و میراث فرهنگی اش هماهنگ است. برخلاف خط که به زبان و نوشتار مربوط می شود خوشنویسی ماهیتی تجسمی دارد و نوعی نقاشی انتزاعی است که با شکل و فرم و ترکیب بندی و آرایش بصری کلمات در ارتباط است. در خوشنویسی کلمات و معنی آن ها اهمیت ندارد و بلکه آنچه مهم است شکل، فرم و هندسه کلمه می باشد. در نتیجه خوشنویسی پیش از آنکه کلامی و نوشتاری باشد پدیده ای دیداری و تجسمی به شمار می آید.

About the Author:

ثبت ديدگاه