سطح و حجم

سطح و حجم

سطح

سطح عنصری است با دو بعد طول و عرض بدون ارتفاع که به وسیله خط محدود شده است. سطح ممکن است رویه یک جسم، یک منطقه، یک مزرعه، یا نمای یک شکل سه بعدی باشد. سطح ها چه هندسی باشند و چه غیر هندسی دارای شکل ها و کیفیت های متفاوتی هستند که در زندگی روزمره با انواع مختلف آنها در تماس و رابطه مستقیم هستیم و هر یک از آنها از لحاظ بصری بر ما تاثیرات گونانگونی دارند. سطح ها را به شکل های گوناگون می توان تقسیم بندی کرد:

الف) سطح های صاف مانند سطح روی میز، کاغذ، کف خیابان، سطح آرام آب استخر و امثال آنها.

ب) سطح های پست و بلند و دارای انحنا مانند سطح بام خانه های قدیم ایرانی «معماری بومی» سطح تپه ماهورها و دشتهای شنی کویری، سطح امواج دریا و درهای کشوئی فلزی و غیره.

ج) سطح های پیچیده، مانند سطح روی مته های مختلف و امثال آنها.

د) سطح های شفاف «ترانسپران» یا شیشه ای که نور و تصویر از آن عبور می کنند، مانند شیشه ، پلاکسی گلاس «شیشه های پلاستیکی» کاغذ های رنگی بزرگ و امثال آنها.

سطح ها به دو دسته ی هندسی وغیر هندسی تقسیم می شوند. سطح های اصلی هندسی عبارتند از مربع، دایره و مثلث و دیگر سطح های هندسی از ترکیب سطح های اصلی به وجود آمده اند، مانند مربع مستطیل، بیضی، لوزی و چند ضلعی ها. سایر سطح های موجود در طبیعت را سطح های غیر هندسی می نامند.

مربع از لحاظ بصری شکلی است متعادل، محکم و ایستا در صورتی که مثلث به دلیل وجود نقطه ی راس که انرژی و نیروی شکل را به بیرون منتقل می کند خطر و دلهره را موجب می شود. دایره، نمادی از ارامش و تداوم است، زیرا کلیه نقاط پیرامون دایره از یک ارزش برخوردارند و این امر تعالی بین نیروی درونی و فضای بیرونی دایره ایجاد می کند و باعث حرکت چرخشی و دورانی دایره می شود و مفهوم بی پایانی را القا می کند.

حجم

حجم عنصری است دارای سه بعد طول و عرض و ارتفاع، به عبارت دیگر هرگاه به عنصر دو بعدی «سطح» ضخامت اضافه کنیم به «حجم» بدل می شود. عناصر سه بعدی به دو دسته ی هندسی و غیر هندسی تقسیم می شوند. عناصر سه بعدی هندسی عبارتند از، مکعب، مکعب مستطیل، کره، منشور؛ مخروط و استوانه. عناصر سه بعدی غیر هندسی به کلیه جسم های موجود در طبیعت که شکل هندسی ندارند گفته می شود.

ویژگیهای مختلف عنصر سه بعدی «حجم»

  • حجم ممکن است جسمی سخت و محکم باشد مانند یک تکه سنگ، یک ساختمان و غیره.
  • ممکن است به حالت مایع، گاز یا بخار باشد که در این حال شکل آنها دقیقا به شکل ظرف یا محلی است که در آن قرار گرفته اند و نیز ممکن است به صورت حجمی شفاف «ترانسپران» باشد.
  • فضای منفی محصور بین دیوار ها را نیز می توان حجم نامید، مانند حجم فضای اطاق و یا گودال و یا یک سوراخ اگر چه قابل رویت نیست، اما یکی از عوامل هنرهای تجسمی به شمار می آید.
  • حجم ممکن است از حرکت سریع و چرخش یک سری نقطه، خط و یا سطح به وجود آید، بدین معنی که در اثر حرکت سریع و چرخش مثلا یک میله ی فلزی در فضا، حجمی به وجود می آید، که با دست قابل لمس نیست، اما با چشم قابل رویت است و فقط جنبه «بصری» دارد. این گونه حجم ها را «حجم مجازی» می نامند.
  • گاهی حجم، استوار و پایدار بر زمین قرار گرفته و گاهی نیز به صورت حجمی شناور و معلق در فضا قرار دارد. به طور کلی، ایجاد بعد سوم یا حجم  در هنرهای بصری دو بعدی در اثر نوعی خطای چشم است، به این معنی که در کلیه تصاویر دو بعدی مانند تصویر نقاشی، طراحی، عکاسی و غیره، عمق و بعد سوم با استفاده از فن پرسپکتیو که نوعی خطای چشم به شمار می رود و نیز کاربرد نور و سایه، ایجاد می شود. اما ارائه بعد سوم در هنرهای بصری سه بعدی مانند مجسمه سازی، معماری، طراحی صنعتی و آثار نقاشی سه بعدی واقعیتی قابل لمس است و هنرمندان در این رشته ها با فرم دادن و شکل بخشیدن به مواد مختلف در رابطه با فضا و دخالت مستقیم عنصر «نور» دست به آفرینش پدیده های سه بعدی می زنند.

 

About the Author:

ثبت ديدگاه

error: Content is protected !!