عناصر اصلی بصری

عناصر اصلی بصری

عناصر اصلی بصری

بطور کلی، عناصر نقطه، خط، سطح و حجم، عناصری هستند که پدیده های سه بعدی موجود در فضا را می سازند و در اصطلاح هنری به آنها عناصر جرمی-فضائی «mass-space Elements» می گوئیم.

هرشکلی را در طبیعت می توان، به یکی از این عناصر و یا ترکیبی از آنها، خلاصه و ساده کرد.این چهار عنصر اصلی را که ما همواره در طبیعت می بینیم و درباره آنها فکر می کنیم، در رابطه با نور، رنگ، حرکت، و زمان قابل تغییرند، و در صورتی که در اندازه، شکل، موقعیت، جهت و تراکم آنها تغییراتی داده شود، تنوع بی شماری می یابند و به مفاهیم تازه تری بدل می شوند، که از این راه، امکانات بیانی بی شماری در آفرینش آثار هنری، در اختیار هنرمند قرار می گیرد. اینک به بررسی هر یک از چهار عنصر بصری اصلی می پردازیم:

 

نقطه

نقطه از دیدگاه ریاضی، عنصری است که هیچ گونه بعدی ندارد، فضائی را اشغال نمی کند، در ابتدا و انتها ی هر خط قرار دارد و بالاخره از تقاطع و تماس دو خط به وجود می آید و بدین لحاظ ارزش بصری ندارد اما از دیدگاه هنرهای تجسمی عنصری است بصری. اثر نوک مداد یا قلم ما بر روی یک کاغذ سفید، نقطه کوچکی است که در خود به اندازه ی لازم انرژی بصری ذخیره دارد، و قادر است توجه هر چشمی را در خود جلب نماید. نقطه ساده ترین و کوچکترین عنصر بصری است، اما در عالم هنرهای تجسمی شکل و اندازه ی نقطه در موقعیت های مختلف تغییر میکند به طوری که مثلا لکه ای ابر در اسمان، ساختمانی در مجموعه ی یک شهر، قایقی در دریا، «نقطه» محسوب میشوند. بنابراین باید توجه داشت که نقطه به نسبت بنابراین باید توجه داشت که نقطه به نسبت محیط و فضای اطراف خود، نقطه خوانده می شود مثلا پنجره روشن یک ساختمان در شب از فاصله دور، یک نقطه به نظر می آید، حال اگر به آن ساختمان نزدیک شویم و در کنار آن پنجره قرار بگیریم دیگر نقطه به حساب نمی آید.

تصور همه ما از شکل نقطه، دایره ای کوچک است، در حالی که نقطه به شکل های هندسی نیز ظاهر می شود مانند مربع، مربع مستطیل، مثلث، بیضی و غیره و یا اصولا شکل هندسی ندارد مانند اثر پا روی برف، اثر انگشتان بر صفحه کاغذ پرنده ای در آسمان و نظایر اینها یک نقطه کوچک در خود دارای چنان انرژی و نیروئی است که چشم ها را به طرف خود جلب می کند و به عنوان آغاز یک تجربه بصری در راه شناخت مبانی ارتباطات بصری به کار گرفته می شود. به طور کلی نیروی نقطه ها از لحاظ بصری به موقعیت و اندازه آنها بستگی دارد. برای بررسی کیفیت های بصری نقطه و شناخت حالت های گوناگون آن باید اول یک «کادر» یا محدوده معینی را در صفحه در نظر گرفت و نقطه را در آن جای داد زیرا کادر معیاری است مهم برای شناخت ویژگیهای مختلف هر عنصری بصری و از این روی در عالم هنرهای تجسمی دارای اهمیت فوق العاده ای است.

 

خط

خط از دیدگاه ریاضی از به هم پیوستن نقطه ها به وجود می آید. دارای طول اما فاقد عرض است نشان دهنده جهت و موقعیت است و نیز به عنوان یک عنصر با ارزش بصری در خود انرژی و نیروی زیادی ذخیره دارد، و در موقعیت های متفاوت عکس العمل های گوناگونی از خود نشان می دهد. گاهی خط فعال و پر انرژی است، مانند خطی که حرکت و فشار را القا می کند مثل مسیر پرتاب یک نیزه. گاهی خط ساکن و ایستا و بی تحرک است مانند مرز بین دو سطح رنگی و یا مرز بین حجم و فضا. خط گاهی منفی است و به صورت فضای خالی بین دو سطح دیده می شود و گاهی مجازی است که به چشم دیده نمی شود مانند فاصله ی بین دو نقطه.

خط از عناصر بسیار ارزشمند هنرهای بصری و مهمترین عنصر «طراحی» است که در جریان آفرینش هنرهای تجسمی نقشی اساسی را ایفا می کند. خط اغلب بیان کننده ی عواطف و احساسات و نشانگر تفکر و اندیشه و آرمان های ذهنی هنرمند است.

خط

About the Author:

ثبت ديدگاه

error: Content is protected !!