آموزش نقاشیخط, سبک ها و مکتب های هنری, مقالات هنری, وبلاگ

نستعلیق در کتیبه نگاری

111 - نستعلیق در کتیبه نگاری

 نستعلیق در کتیبه نگاری
از نیمه دوم قرن هفتم هجری در ایران، قلم نسخ که خط تحریر معمول آن روزگار بود، به واسطه تندنویسی و تحت تاثیر خط تعلیق، دور بیشتری نسبت به گذشته پیدا کرد و بسیاری از کتاب های فارسی قرن هفتم به این قلم نوشته شده است (جباری،۷۸ ). بر اساس منابع، میرعلی تبریزی در دوره آل جلایر، بنا ،۱۳۸۷ به ضرورت زمان به زیباسازی نستعلیق پرداخت. شاید به دلیل هماهنگی با زیبایی نگار هها، تذهیب و تشعیر کتب شعر و ادب کهدر این دوره مورد علاقه حا کمان بود، نستعلیق ابداع شد و پیشرفت۲۷ (بعد از میرعلی، دریافت شخصیِ دیگر اساتید ، کرد )آژند، ۱۳۸۳برجسته خوشنویسی در به کابستن این اصول و قواعدی مانندحُسن تشکیل، حُسن وضع و حُسن همجواری، موجب پدید آمدنهمان « حُسن تشکیل ». تفاو تهایی در شیوه نگارش نستعلیق شدقالب و اندام حروف و کلمات است یا به عبارتی شا کله و ساختاربه چیدمان حروف و کلمات بر ،«حُسن وضع » . هندسی کلماتترکیب حروف و کلمات ،«حُسن همجواری » کرسی اطلاق می شود و؛۶ ، و چگونگی قرارگیری آنها کنار یکدیگر است )امیرخانی، ۱۳۷۴۱۷۶(. نکته قابل ذکر دیگر درباره کیفیت و ، قلیچ خانی، ۱۳۷۳زیبای یشناسی نستعلیق آن است که، بر خاف قلم های متنوعکوفی و اقلام سته، کرسی افقی نستعلیق به شکل منحنی است.به گون های که حروف و کلمات در ابتدا و انتهای سطر، بالاتر از دیگر).

110 - نستعلیق در کتیبه نگاری

۲۱، حروف و کلمات قرار می گیرند )ایرا نپور و شیرازی، ۱۳۹۲در سده نهم هجری، خوشنویسی بر دیگر مولفه های هویتایرانی مثل تذهیب، نگارگری، معماری و سایر هنرهای سنتی برتری یافت و مهمتر آن که توانست به تعادل خوبی بین قالب و (. نکته مهمی ، محتوا دست یابد )عابدین پور و سمائی، ۱۳۸۹ که در مطالعه سیر تکوین نستعلیق باید بدان توجه داشت، تاثیرهمین هنرهای نگارگری، تذهیب، تشعیر و تولید نسخه های نفیس دیوان های شعر است.

ظرافت و پیشرفت فوقالعاده نگارگری و تذهیب، نیازمند خطی بود تا از نظر فرم با آن هماهنگیداشته باشد. احتمالاً یکی از دلایل عمده پیدایش خط نستعلیق،سعی در هرچه زیباتر نوشتن اشعار فارسی و آراستن کتب بوده(. به طور خلاصه، ، ۲۷ ؛ جباری، ۱۳۸۷ ، است )آژند، ۱۳۸۳تاثیر متقابل خلق آثار بدیع معماری، نگارگری و نقوش هندسی برشکل گیری و اعتلای نستعلیق را نمی توان نادیده گرفت )بختیاری،۱۳۵ .( یکی از این تاثیرات در کتیبه نگاری، تغییر شکل کادر ،۱۳۶۴کتیبه ها از چهارگوش به ترنج، در راستای هماهنگ شدن بیشتربا قلم نستعلیق بوده که بدین منظور، شکل قاب ها به سمت)انحنای بیشتر پیش رفته است )تصویر ۱با توجه به میزان دور در قلم نستعلیق ( ۵ دانگ) بدیهی استکه میزان دور و انحنا در فضای منفی نیز تابع همین نسبت استو هنرمندان کتیبه نگار، آگاهانه این فضای منفی راه مراستاو درکنار فضای مثبت، با انحنای کادر هماهنگ کرده اند.

حُسن وضع،حُسن همجواری و حُسن ترکیب در نگارش نستعلیق وقتی بهصورت کتیبه اجرا میگردد، با مولفه دیگری به نام حُسن منظر نیزپیوند برقرار م یکند؛ منظری که کتیبه در آن قرار گرفته است. درواقع، علاوه بر شکل ظاهری قاب؛ حُسن منظر کتیبه با رنگ، اندازهو نسبت آن با محیط قرارگرفتن نیز ارتباط دارد.قدیم یترین کتیبه نستعلیق رقم دار به خط سلطان علی مشهدی در آرامگاه اجداد سلطان حسین بایقرا در گازرگاه هرات؛ اوکین، ، است که تاریخ ۸۸۲ ه.ق را بر خود دارد (قمی، ۱۳۸۳۳۶). به بیانی ، ۱۱۵ ؛ آژند، ۱۳۸۳ ، ۶۰۰ ؛ قلیچ خانی، ۱۳۹۲ ،۱۳۸۶ واضحتر، کتیبه نگاری نستعلیق، با رقم سلطان علی مشهدی برهمین کتیبه، رسمیت م ییابد. کتیبه نویسی نستعلیق که در اواسط عهد تیموری آغاز شد، در دوره صفوی توسط هنرمندانی چونمالک دیلمی، میرعماد، علی رضاعباسی و محمد صالح اصفهانی؛ بهاوج رسید و به خوشنویسان دوره قاجار سپرده شد.

 مقاله ی مطالعه فرمی و ساختاری كتیبه های نستعلیق در مساجد
قاجاری اصفهان و مقایسه آن با نمون ههای مشابه صفوی*
۱احمد صالحی کاخکی ،۲ فرهاد خسروی بیژائم، ۳ ملیکا یزدانی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *