نقاشیخط و خط نقاشی- قسمت سوم

نقاشیخط و خط نقاشی

در ادامه پست قبل میخوانید که…

در گروه سوم می توان به دو شیوه ی کاری هنرمندان نقاش اشاره کرد: شیوه ی اول هنرمندانی که خود استاد فن خوشنویسی بوده اند و دست به خلق اثر در زمینه نقاشی خط زده اند. هنرمندانی نظیر محمد احصایی، رضا مافی، جلیل رسولی و نصرالله افجه ای. در شیوه ی دوم هنرمندانی قرار می گیرند که بدون آموزش دوره های خوشنویسی در این حیطه به خلق اثر پرداخته اند، همچون حسین زنده رودی و البته هنرمندان شیوه ی دوم با جسارت بیشتری توانستند با خوشنویسی قدیم ایرانی طرف شوند، تکه پاره اش کنند و در هم و برهم و باز دوباره ترکیب اش کنند و خرده ریزهای فراموش شده ای که با بی اعتنایی رها شده بود را دوباره کنار هم با عزت و احترام بچسبانند.

تابلو نقاشی خط برجسته
تابلو نقاشی خط برجسته

همانطور که دیده می شود آغداشلو نیز ضمن توجه به این فرضیه تمایزی ویژه میان دوگروه با نگرش های متفاوتی در این گرایش وارد شده اند قائل است؛ نقاشانی که از خط به عنوان عنصر بصری استفاده می کنند، نه به عنوان خوشنویسی؛ و خطاطانی که با حفظ اصالت های خط، سعی می کنند به حوزه نقاشی وارد شوند، که در آثارشان خط و خوشنویسی اصالت دارد و به جهت موضوعیت نقاشی و یا مطالعه رنگی به حوزه نقاشی وارد شده اند.

فروش تابلو خطاطی مدرن
فروش تابلو خطاطی مدرن

گاور نیز در کتاب تاریخ خط، گرایش نقاشیخط را چنین تعریف می کند و بر تمایزات درون این گرایش تایید نموده و می گوید: « نقاشیخط، متنی تصویری به شمار می رود که محتوای متن تعیین کننده شکل شی یا طرح متن است. واژه “کالیگرام” “نقاشیخط” را نخستین بار شاعر فرانسوی گیوم آپولینر در وصف آثار خود به سال ۱۹۱۸ (م) بکار برد. ژان فرانسیس بوری یکی از طرفداران شعر نگاره پرداز، در تعریف این سبک هنری می گوید: ” در نقاشیخط، نوشته خود را می نویسد.” هنر نقاشیخط محدود به غرب نیست خوشنویسان عرب نیز در پیچ و تاب دادن و کشیده سازی نویسه ها و پدید آوردن تصاویری زیبا از حیوانات یا انگاره های بدیع معماری، مهارتی بسزا داشته اند».

بنابراین گاور نیز اعتقاد دارد نقاشیخط حالت گرا بوده و باید از ساختار هندسی و قاعده مند خود خارج شود و تصویر تولید کند که این تصاویر می تواند تصاویری آشنا از حیوانات یا انگاره های بدیع معماری باشد که رایج ترین حیوانات شیر و پرنده می باشد.

تابلو نقاشی خط روی بوم کنواس
تابلو نقاشی خط روی بوم کنواس

همچنین رشوند نیز در کتاب خوشنویسی، نقاشیخط را این گونه تعریف نموده: « نقاشیخط پدیده ای معاصر در حوزه های تجسمی است که در سال های اخیر در ایران و برخی کشورهای اسلامی بروز و ظهور کرده است. گروهی آن را تلفیقی از خوشنویسی و خط با نقاشی و گرافیک می دانند و گروهی دیگر آن را نوعی خوشنویسی می دانند که در اجرای آن از تکنیک های نقاشی و طراحی استفاده می شود. هرکدام از این دو نوع تعبیر تنها بخشی از آثار نقاشیخط را شامل می شود. از این رو تعریف ناقصی از نقاشیخط به دست می دهد. برای ارائه تعریفی جامع تر از نقاشیخط، میتوان گفت کلیه آثار هنری عناصر تشکیل دهنده آنها خط و خوشنویسی است و به صورت مسطح بر روی صفحه و با تکنیک های مختلف اجرا می شوند و در ترکیب بندی کلی آن ها حروف و کلمات در درجه اول به منزله عناصر بصری به کار گرفته می شوند در زمره ی نقاشیخط قرار می گیرند».

نقاشیخط روی بوم - سجاد مهری
نقاشیخط روی بوم

با توجه به توضیحات رشوند چنین به نظر می رسد که او معتقد است؛ نقاشیخط پدیده ایست که از اواخر دهه چهل توسط هنرمندان در ایران و کشورهای اسلامی چون عراق، سوریه، ترکیه، مصر و … به آن پرداخته اند و همچنین معتقد است که بخشی از عناصر تشکیل دهنده نقاشیخط، حروف و کلمات است. وی معتقد است آثاری که خط و خوشنویسی در آن ها اصالت دارد در حیطه نقاشیخط است اما از نظر نگارنده تعریف در خوزه خط نقاشی جای می گیرد، و تلاش خواهد شد تا نظر رشوند با اصلاح ترکیب واژه خط و نقاشی در آثار “خط نقاشی” مورد مطالعه قرار گیرد. از نظر او آثاری که در این گرایش خلق می شود در سه دسته جای می گیرند.

الف: آثاری که به دست نقاشان پدید آمده و در آن ها حروف و کلمات جایگزین اشکال و پیکرها شده اند، به عبارت دیگر پدید آورندگان این آثار نقاشان می باشند.

ب: آثاری که به دست خوشنویسان پدید آمده و در اجرای آن از تکنیک های نقاشی، طراحی یا گرافیک استفاده شده است.

ج: آثاری که به دست خوشنویسان خلق شده و در اجرای آن فقط از تکنیک های خوشنویسی یعنی قلم و مرکب استفاده شده است. برای مثال می توان از سیاه مشق های میرزا غلامرضا اصفهانی و میرحسین و برخی خوشنویسان معاصر را نام برد.

خط برجسته سجاد مهری 1 1024x768 - نقاشیخط و خط نقاشی- قسمت سوم
نقاشی خط برجسته سجاد مهری

بدین ترتیب می توان گفت رشوند نیز معتقد است گروه هایی با دیدگاه متفاوت خالق آثار ترکیبی (خط و نقاشی) هستند. نقاشانی که حروف را دستمایه خلق اثر قرار می دهند و خطاطانی که نقاشی را در خلق آثار به کار می گیرند. که از نظر نگارنده در تقسیم بندی انجام شده دسته اول تحت عنوان نقاشیخط و دسته دوم تحت عنوان خط نقاشی نامیده می شود. رشوند معتقد است که « پدیدآورندگان آثار نقاشیخط در جستجوی زبان و بیانی همه فهم و جهانی برای هنر خوشنویسی و آثار خویش اند. آنان بر این باورند که می توان با استفاده از دانش بصری و شناخت ویژگی های دیداری و تصویری انواع خوشنویسی و بهره گیری از خواص رنگ ها، آثاری پدید آورد که بتواند انتقال احساسات و گونه گونی زبان و خط و نژاد در هر کجای جهان ممکن سازد». علیرغم اینکه رشوند این آثار را نقاشیخط نامیده اما از نظر نگارنده خط نقاشی است.

در سال های اخیر برخی از خوشنویسان جستجوگر که در پی تجربه های نو بودند و می خواستند خوشنویسی را با نیازهای امروز هماهنگ سازند. با توجه به ظرفیت های ویژه ای که در ذات خوشنویسی وجود داشت، از شکل کلی خطوط گوناگون با توجه به دنیای رنگ برداشتی جدید ارائه کردند و آثاری از تلفیق خط و رنگ به وجود آوردند که به نقاشیخط موسوم شد این آثار برآیندی از خوشنویسی و نقاشی انتزاعی است امروزه دوست داران بسیاری پیدا کرده است.

ادامه دارد…

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *