اخبار خط و خوشنویسی و هنرهای وابسته, سبک ها و مکتب های هنری, مقالات هنری, وبلاگ

نقاشیخط یا خط نقاشی

122 - نقاشیخط یا خط نقاشی

نقاشیخط یا خط نقاشی

لابد در بسیاری از پوسترهای نمایشگاه، مقالات و حتی مصاحبه ها دیده و شنیده اید که نقاشیخط و خط نقاشی را در معنایی اشتباه به کار برده اند وگاه استادان این هنرها نیز از روی سهو این دو را به جای هم استفاده کرده اند؛ از این رو گاه منتقدان هنری و ترجمان نیز دچار سردرگمی شده اند. در این مجال به روشنگری این دو اصطلاح پرداخته ایم.

نقاشیخط

نقاشیخط همانگونه که از نامش پیداست، نقاشی کردن حروف و کلمات است و در نهایت رسیدن به اثری هنری که بیننده، آن را اثر خوشنویسی تلقی می کند: هر چند که با روش ها و تکنیک های رایج در نقاشی به وجود آمده باشد. هرگاه به جای استفاده از ابزار سنتی خوشنویسی مانند قلم، مرکب و کاغذ، از ابزاری چون بوم، رنگ های گوناگون روغنی، گواش، اکرلیک، ابرنگ و جز اینها استفاده و خط را نیز به جای قلم با مداد و پرگار طراحی کنیم یا از ابزاری چون اّپک و اورهد کمک بگیریم، اثر حاصل را نقاشیخط می خوانیم. امروزه نرم افزارهای رایانه ای همچون فتوشاپ و فری هند و کورل نیز در سرعت و دقت برا طراحی، ترکیب زدن و نیز رنگ بندی به یاری هارمند آمده اند، پرینت یا پلات گرفت و حتی به روش کاتر پلاتر، طرح را در ابعاد و اندازه ی دلخواه و به به شکل برش خورده و آماده برای اجرا در دست داشت؛ سپس آن را به شکل دو یا سه بعدی با هر ماده ی دلخواه و بر هر پرسپکتیو را به روش هایی که در نقاشی حجم و مجسمه سازی مورد استفاده است، در اثر خویش به کار گرفت.

این روش استفاده از تکنیک های نقاشی برای دستیابی به اثری که در پایان، اثری خوشنویسی ارزیابی می شود. از سده های پیشین در هنر ایران سابقه داشته و پدیده ای نو به شمار نمی رود. نوآوری در نقاشیخط های معاصر تنها به جهت استفاده از روش های اجرا و ارائه ی امروزی است که هنرمندان در گذشته به آنها دسترسی نداشتند. نکته ی مهم دیگر، مخاطبان اثار هستند که نسبت به سده های پیشین، تفاوت چشمگیری دارند؛ شمار مخاطبان و تنوع دیدگاه هایشان تفاوت بسیاری با گذشته دارد.

123 642x1024 - نقاشیخط یا خط نقاشی

آثاری که در گذشته به «خط گلزار» موسوم بودند و در دوره ی قاجار به اوج رواج خود رسیدند و بسیاری از خطوط که در آنها قرینه سازی دیده می شود و بخش هایی از حروف به تزئیناتی چون اسلیمی، مشک، گره دار (معقد) و جز اینها می رسند، جملگی را باید پیشینه ی این شاخه از خوشنویسی را در سده های گذشته و حتی پیش از آثار هنرمندنی چون محمد علی بن میرزا غلام رسول  (زنده در ۱۱۳۴ ق)، حسن زرین قلم (زنده در ۱۲۱۲ ق)، رضا بروجردی زنده در ۱۲۵۶ ق)، ملک محمد قزوینی (زنده در ۱۲۶۰ ق)، سکاکی ۰زنده در ۱۳۱۱ ق) و محمد علی خیارجی (زنده در ۱۳۴۵ ق) نیز  می توان جست و جو کرد: شماری از این آثار در کتابخانه ی ملی ایران و موزه رضا عباسی نگهداری می شود.

با وجود این در دوره ی معاصر، گرایش سیل آسایی به این هنر و با دیدگاه های مستقل و متفاوت شکل گرفته است، همانگونه که در گذشته هم، بیشتر این هنرمندان، از خوشنویسان حرفه ای و طراز اول نبودند، در دوره ی معاصر نیز گروهی از هنرمندان که رسما خوشنویس نبودند، در گسترش و شناسایی و اعتبار این شاخه از خوشنویسی کوشیدند؛ هنرمندانی چون فرامرز پیلارام (۱۳۶۲-۱۲۱۶ش) حسین زنده رودی (تولد ۱۳۱۶ش) صادق تبریزی (تولد ۱۲۱۷ ش) و چندین استاد دیگر که هریک سهمی بسزا در این هنر دارند. این ها به شکل خوشنویسانه تری به دست هنرمندانی چون رضا مافی (ف ۱۳۶۱ش) سید محمد احصایی (تولد ۱۳۱۸ش) نصرالله افجه ای (تولد ۱۳۱۲ش) جلیل رسولی (تولد ۱۳۳۶ش) و برخی دیگر به هنری پرطرفدار تبدیل شده است؛ چنانکه در دهه ی اخیر برخی از نقاشان نیز به نقاشیخط گرایش یافته اند و قابلیت های حروف و کلمات را در ترکیب بندی های گوناگون شناخته و دست به تجربه های ارزنده ای زده اند.

خوشنویسان که معمولا پایند سنت هستند، از دهه ی چهل تا انقلاب اسلامی از این هنر مدرن چندان استقبال نکردند و در کلاس های انجمن خوشنویسان ایران، همچنان به آموزش و تکرار قالب های کهن که با قلم و مرکب بر کاغذ اجرا می شد، می پرداختند و از این رو نقاشیخط در آن دوره بیشتر در دست هنرمندان نقاش و گرافیست و مجسمه ساز بود. پس از انقلاب با افزایش نیاز به نقاشیخط، فزونی تعدا خوشنویسان و گسترش نمایشگاه ها و گرم شدن بازار رقابت و فروش، گروهی از خوشنویسان نیز اندک اندک به این جریان پیوستند و امروزه می توان گفت که نقاشیخط بیش از دیگر هنرمندانی همچون صداقت جباری، علی شیرازی، حمید عجمی، رضا رینه ای، عبدارضا چاریی، اسماعیل رشوند، محمد رضا عموزاده و بسیاری دیگر.

مقاله نقاشیخط با خط نقاشی از دکتر حمید قلیچ خانی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *