ویژگی های زیباشناسانه خوشنویسی

ویژگی های زیباشناسانه خوشنویسی

ویژگی های زیباشناسانه خوشنویسی

همانطور که می دانیم هر اثر هنری دیداری حاصل فرایندی است با ابزارها و الفبای ویژه خودش که می تواند ملموس ترین اندیشه ها را بیان کند.

از این رو بیانگری ویژگی تصویر است و زبان هر تصویر دارای دستوری به نام مبانی هنرهای تجسمی است که از دو بخش:

  • عناصر بصری (نقطه، خط، سطح، بافت، …)
  • کیفیات بصری (تعادل، اندازه، مقیاس،…)

تشکیل شده که شناخت آن ها موجب درک پیام تصویر و تسریع ارتباط میان خالق و بیننده اثر می گردد. همانطور که  ذکر شد خوشنویسی پدیده ای تجسمی و دیداری است. بنابراین از این قواعد دور نیست و هریک از عناصر یا کیفیات بصری یاد شده در آثار خطی نیز قابل مشاهده است. برای مثال در خوشنویسی، خاصیت  ذاتی و بیانی “نقطه” به غیر از اثری که با پهنای ضخامت قلم به عنوان نقطه ی حرف یا کلمه می گذارد می تواند از لحاظ بصری در صورت های دیگری مطالعه شود:

  • نزدیکی یا تجمع یک یا چند حرف (یا کلمه) در یک متن نوشته شده که در صفحه سیاه مشق قابل مشاهده است.
  • وجود یک حرف یا کلمه به رنگ، بافت، جهت به اندازه ای متفاوت در کنار عوامل دیگر سطر.

 

قطعه سیاه مشق

قطعه سیاه مشق

در این زمینه ویژگی های دیگری می توان برای خوشنویسی برشمرد از جمله سه صفتی که استاد حبیب الله فضائلی در کتاب اطلس خط  ذکر می نماید که عبارت است از: رسایی و آسان خوانی، آسان نویسی و زیبایی منظر. وی ضمن اشاره به غیر قابل انکار بودن زیبایی تناسب اعضای انسانی و اشکال هندسی و اندام های جفت، نظم و ترتیب و لطف حرکت آن ها می گوید: «در خط زیبا هم اثری از این مزایای طبیعت از اشکال گوناگون، صفوف مرتب، حرکات منظم و مختلف و دسته دسته شدن و قرینه سازی و نظم و ترتیب و بسط و انقباض و غیره دیده می شود که بر روی هم منظره ای جالب را تشکیل می دهد».

در این راستا خانم آن ماری شمیل در کتاب خوشنویسی اسلامی به این نکته اشاره می کند که: « اساتید خوشنویسی قوانین و مقررات معینی و متناسبی را برای هریک از سبک ها ابداع نمودند. در این قوانین و مقررات واحد اندازه گیری نقطه است که برابر با نقطه تفکیک کننده زیر حرف “با” می باشد، بزرگترین کشیدگی عمودی حروف در مورد حرف “الف” است که از چند نقطه معین تشکیل می گردد. بزرگترین کشیدگی افقی به وسیله نیمه پایانی یک دایره که قطر آن به اندازه طول الف است، تعیین می گردد. بنابراین خوشنویسی در جامعه اسلامی در اثر پی بردن به ضرورت عواملی مانند درک از نوشتار و ضرورت درست نوشتن و درست خواندن شکل گرفت و اهل نوشتن از هندسه و ریاضیات برای اصلاح و پیراسته کردن حروف بهره بردند و از آنجا که نمود ریاضیات و نسبت های هندسی در هنرهای اسلامی در قالب فرم هندسی است، اولین حرکت اساسی در پیدایش خوشنویسی درکی هندسی از عناصر خط بود که در قالب سه عامل اصلی یعنی «نقطه معیار، الف معیار و دایره معیار» پدید آمد.

قطعه سیاه مشق

قطعه سیاه مشق

همچنین خوشنویسی دارای وجه موسیقیایی است که خوشنویس برای دست یابی به آن علاوه بر حافظه تصویری قوی و ممارست نیاز به ابزار مناسب جهت اجرای حروف و ایجاد سایه روشن های صیقل خورده دارد تا با فرم های متناسب، سایه روشن ها، حرکت درونی خط را نمایان ساخته و موسیقی نهفته در فرم های خط را به گوش برساند.

همچنین در بررسی ویژگی های زیبا شناسی خوشنویسی در فرهنگ سنتی به واژه اصول دوازده گانه برمی خوریم که در اغلب خطوط رایج در خوشنویسی اسلامی به کار می رود که شامل ترکیب (در حروف، کلمه، کشیده نویسی و …)، کرسی (عمودی و افقی)، تناسب ( تقسیم ضخامت و توازن و …) ضعف و قوت، سطح و دور، صعود و نزول حقیقی، صعود و نزول مجازی، سواد و بیاض، خلوت و جلوت وصفا و شان است و اینها همه نشانه های بارزی از وجود نظم و هماهنگی در خوشنویسی می باشد.

بنابراین خوشنویسی هنری کاملا نظام مند است و هندسه و اصول مهندسی خاصی دارد…

About the Author:

يك ديدگاه

  1. دانلود انیمیشن 2018 مرداد ۱۲, ۱۳۹۷ در ۱۲:۱۰ ق.ظ - پاسخ دادن

    سلام میشه لینک داخل مطلبو چک کنید.برای من مشکل داشت.ممنون

ثبت ديدگاه